اهل وابستگی

همه چیز از خاطرات مشترک شروع می شود. یک روز یا شب مثلاً در قطاری مجبور می شوی چند ساعتی کنار یکی دیگر مثل خودت بنشینی و از همان جا اولین خاطره مشترکتان ساخته می شود. روز دیگری ممکن است همان فرد را هماهنگ شده یا تصادفی در پارکی، کوهی یا کافه ای ملاقات کنی و بنشینی یک دل سیر از دلت برایش سفره بسازی و حرف هایش را بشنوی. همین ها رفته رفته می شود خاطرات مشترکتان، می شود دارایی های درونیتان، می شود وابستگیتان و حرف دلتان.
قبلترها اگر کسی از چیزی به نام وابستگی برایم حرف می زد، تهِ دلم حسابی می خندیدم. این روزها اما آنقدر بزرگ شده ام که حداقل اگر کسی از وابستگیش به دیگری برایم درد دل کرد، توی دلم نخندم، جدی بگیرمش و برای احساساتش احترام قائل باشم. این روزها کم و بیش می فهمم معنای وابسته شدن را. باور کنید می فهمم که چقدر مسئولیت دارد که کسی را وابسته خودت کنی. وابسته بودن را فهمیده ام، وابسته ام شدن را هم؛ و برای همین است که می ترسم از وابسته بودن، وابسته ام شدن، حتی از فکر وابستگی!
گویی اما چاره ای نیست جز وابسته بودن و وابسته شدن. انگار اگر وابسته نباشی همچون ذرۀ حقیری خواهی بود که باد به هر سویی می بردت و وابستگی می تواند برایت آرامگاهی باشد و مأمنی بسازد؛ به عمق وابستگیت.

بانوی اسلام

تاریخ دارد کار خودش را می کند، در آرامشی اسرارآمیز و پرابهام، طرح طوفانی در اندیشه می پرورد که فردا برانگیزد و بت های سخت و سنگی، نگهبانان اشرافیت و قومیت و انحصار طلبی و تضاد و تبعیت را فروشکند و آتش های فریب روحانیت درباری را در آتشگاه پارس بمیراند و کنگره عظیم کاخ هول را در مدائن فرو ریزد و امپراطوری  شهوت و خون و اسارت را در رم به دریا ریزد و بزرگتر از این همه، در اندیشه و دل ها زنگار پوسیده و تعصب ها و عاطفه ها و عقیده های متعفن ضد انسانی را همه بتراشد و بگسلد و بشوید و “ارزش ها” و “افتخارها” را واژگون سازد و در فضای آلوده به افسانه های تبار و نژاد و مفاخر و اشرافیت و قدرت و حماسه های قساوت و غارت و پرستش خاک و خون و خان و بت و همه چیز و چیزک ها، موجی از آزادی و برابری و عدالت و جهاد و خودآگاهی برانگیزد و توده گمنام و بی فخر و تبار را بر خداوندان همیشه زمین بشوراند و بجای تاریخ استخوان های پوسیده و سنگ قبرهای ریخته و سلسله های تیغ و طلا، تاریخی از خون و حیات و حرکت مردم بنگارد و سلسله ای آغاز کند از وارثان این آخرین “چوپان مبعوث” که هر یک جبه های از “شهادت” بر تن دارند و تاجی از “فقر” و عمر را همه یا در میدان نبرد بسرآورده اند و یا در تعلیم خلق و یا در زندان ستم؛ و در این رسالت خطیر تاریخ، فاطمه نخستین آغاز است و در این کار، تاریخ به یک علی نیازمند است.

پی نوشت: دو سال پیش هم در چنین ایامی بخشی از این کتاب را نقل کرده بودم. (+)

راه نرفته

چند روزِ پیش دوستی ترجمه شعری از رابرت فراست (Robert Frost) را برایم فرستاده بود. در نگاه اول متوجه منظور شعر نشدم، راستش اساساً در ابتدا “شعر” بودنش را هم نفهمیدم! گذاشتم چند روزی بُگذرد و در فرصتی مناسب، نگاه عمیقتری به این نوشته داشته باشم. اصل شعر این است:

The road not taken

Two roads diverged in a yellow wood
And sorry I could not travel both
And be one traveller, long I stood
And looked down one as far as I could
To where it bent in the undergrowth

Then took the other, as just as fair,

And giving perhaps the better claim,
Because it was grassy and wanted wear,
Though as for that the passing there
Had worn them really about the same,

And both that morning equally lay
In leaves no step had trodden black
Oh, I kept the first for another day!
Yet knowing how way leads on to way,
I doubted if I should ever come back.

I shall be telling this with a sigh
Somewhere ages and ages hence:
Two roads diverged in a wood, and I -
I took the one less travelled by,
And that has made all the difference.

بهترین ترجمه ای هم که از این شعر یافتم، دستنوشته پیرایه یغمایی بود:

در جنگلی زردْفام دو راه از هم جدا می‌شدند
و افسوس که نمی‌توانستم هر دو را بپویم؛
چرا که فقط یک رهگذر بودم
ایستادم؛
و تا آن‌جا که می توانستم به یکی خیره شدم،
تا جایی که در میان بوته ها گم شد…

پس بی‌طرفانه آن دیگری را برگزیدم.
شاید به خاطر این‌که پوشیده از علف بود
و می‌خواست پنهان بماند
اگر چه هر دو یکسان لگد کوب شده بودند.

و هر دودر آن صبحگاه همسان به نظر می رسیدند؛
پوشیده از برگ ،
بی ردِّپایی بر آن‌ها
آه … من راه نخستین را برای روز دیگر گذاشتم
با آن‌که می‌دانستم که هر راهی به راهی دیگر می‌رسد
شک داشتم که دیگر باز نتوانم به آن بازگردم

سال‌های سال بعد روزی
با حسرت به خود خواهم گفت:
در جنگلی دو راه از هم جدا می‌شد و من
آری – من راهی- را در پیش گرفتم که رهگذر کمتری داشت
و تمامی تفاوت در همین بود.

دو ترجمه دیگر را هم در ادامه مطلب میاورم … بحثهای مختلف در خصوص این شعر را هم می توانید در اینجا، اینجا و اینجا بخوانید …

کلیک کنید – ادامه مطلب ..

بیگانه و آشنا

آشنا نشانه هایی دارد و بیگانه هم. آشنا می تواند فرسنگها از تو دور باشد و بیگانه درست بیخِ گوشت. آشنا شاید حتی زبان تو را هم به خوبی نفهمد و چه بسیارند هم زبان های بیگانه. آشنا در دل و جان تو رسوخ می کند و بیگانه اگر همه وجودت را بشناسد، از دلت بی خبر است. آشنا را شاید یک بار بیشتر نبینی، ولی با بیگانه می توانی هم اتاق باشی. بیگانه می تواند هم سفره ات باشد، آشنا اما سفره دلت را نادیده، می خواند. آشنا می تواند در دل خاک باشد و تو وجودش را حس کنی، و وجود حی و حاضر بیگانه می تواند برایت بی معنی جلوه کند. گاهی مرز بین بیگانه و آشنا به اندازه تارِ موییست. آشنا ها همیشه کمند و بیگانه ها بسیار … از دستشان نباید داد آشناها را، به هر قیمتی به جز به قیمتِ بیگانه شدن با آشنایی دیگر!

گوشه و کنار

نمی دانم کلیسای سرکیس مقدس در ابتدای پل کریمخان تا به حال توجه تان را جلب کرده یا نه؟ امروز وقتی داشتم از کنارش رد می شدم، جمعیت زیادی گرد آمده بودند و به زبان ارمنی چیزهایی می گفتند که خوب البته انتظار ندارید که من چیزی فهمیده باشم. برادران نیروی انتظامی هم در صحنه حضور داشتند و حواسشان شش دانگ جمع بود که کسی دست از پا خطا نکند. تاکسی با سرعت از کنار جمعیت رد شد و نتوانستم بفهمم که اینها برای چه اینجا جمع شده اند و فقط کلید واژه ها را به ذهن سپردم تا بعداً از چند و چون ماجرا آگاه شوم. ۹۵، تاریخ، حقیقت، انکار، کلیسا، پل کریمخان، ارامنه. اینها کلیدواژه ها بود.
بعد که رسیدم خانه از دوست عزیز و همیشه در صحنه ام (موتور جستجوی گوگل را عرض می کنم) در مورد این ماجرا پرس و جو کردم. نتیجه اش این دو صفحه شد (+ ، +). امروز ۲۴ آوریل روز نژادکشی ارامنهِ ارمنستان غربی در سال ۱۹۱۵ توسط دولت عثمانی است. کلی به خودم فشار آوردم تا معنای عدد ۹۵ را فهمیدم. ۹۵ به مفهوم نود و پنجمین سالگرد این واقعه است. بعد لحظه ای با خودم گفتم، سالهاست در تهران زندگی می کنم و از این تجمع هرساله آگاه نبوده ام و آنوقت به این نتیجه رسیدم که نباید تعجب کنم اگر بسیاری از مردم دنیا حتی اسم ایران هم به گوششان نخورده باشد و از جنگ هشت ساله و انقلاب و حوادث یک سال اخیر کشور من هیچ ندانند.
امروز ضمناً هفتادمین سالروز آغاز فعالیت رادیو در ایران و روز دامپزشکی هم بود. من از مابقی اتفاقات امروز خبری ندارم! البته تقویم امسالم، حتی همین موارد را هم ننوشته است.
پی نوشت: سعید یکی از دوستانم است که به تازگی شروع کرده به نوشتن. مسئولیت نوشته هایش با خودش است و  هیچ ارتباطی به من ندارد ولی خواندنش را توصیه می کنم (مخصوصاً این پست اخیرش را).